Í hvað erum við að flýta okkur?

Höfundur er Ingvi Hrannar Ómarsson. Hann er kennari og forsprakki UTÍS-hópsins sem er handhafi hvatningarverðlauna Íslensku menntaverðlaunanna árið 2020.

Fullt heiti greinar: Í hvað erum við að flýta okkur? Ofuráhersla á bóklega færni ungra barna dregur úr hæfni þeirra í því sem mestu máli skiptir.

Við höfum öll takmarkaðan tíma og það hvernig við notum hvern dag safnast saman í það sem við gerum. Ekki það sem við ætlum kannski að gera á morgun, heldur er hæfni okkar, heilsa og þekking byggð á því sem við gerðum, borðuðum og lærðum í dag. Lífið er fullt af deginum í dag … ekki morgundögum. Ef við ætlum að verða góð í einhverju þurfum við að gera það í dag. Ekki mögulega á morgun.

Hvernig börn verja sínum tíma skiptir gríðarlegu máli. Árin, frá eins til sex ára, eru líklega þau mikilvægustu í lífi hverrar manneskju. Þá byggjum við upp mikið af hæfni okkar til samskipta og það er einmitt á þessum aldri sem samhygð (e. empathy) barna þroskast og mótast. Án hennar er grundvöllur fyrir nær öllum eðlilegum samskiptum og velgengni í lífinu á veikum grunni byggður.

Burdette og Whitaker (2005) segja í grein  sinni, Resurrecting free play in young children – Looking beyond fitness and fatness to attention, affiliation, and affect, að þó margt geti orðið til við að hjálpa okkur við að mynda tengsl við aðra, telja þau að samhygð, sem er skilgreind sem hæfnin til að þekkja og skilja eigin tilfinningar og annarra og er hæfileiki sem þroskist á barnsaldri, sé lykillinn að góðum samskiptum seinna meir og þroskist og þróist einkum í frjálsum leik. Það sé frjáls leikur sem sé best til þess fallinn að þjálfa þá samhygð, samskiptahæfni og skapandi hugsun sem er nauðsynleg okkur í lífinu.

Leikur er okkur eðlislægur og og hið sama gildir um flest dýr í náttúrunni. Mannfólkið eru þau einu sem skipulega draga úr honum. Eða … setja leiknum vaxandi hömlur. Hér er dæmi um hrafn sem fann lok af jógúrt og ákvað að renna sér niður húsþak með því. Enginn tilgangur annar en leikurinn sjálfur. En leikurinn hefur einmitt  heilmikinn tilgang í sjálfu sér.

Paley (2009) bendir á að allur leikur með öðrum krefjist þess að við leysum vandamál, að við ákveðum hvað við eigum að gera, hverjir eiga að taka þátt, hvenær við byrjum, hvenær við hættum og hverjar séu reglur leiksins. O’Neal, Dunn og Martinsen (2000) segja rannsóknir þeirra sýna að frjáls leikur bæti andlega og félagslega hæfni barna og geti dregið úr kvíða, depurð, árásargirni og þar að auki bætt svefn.

Frjáls leikur fær minni tíma með hverju árinu og það er að hafa gríðarleg áhrif á börn og ungmenni

En þrátt fyrir mikilvægi leiksins, umfram flest annað, sem börn geta varið tíma sínum í, er kerfisbundið verið að minnka hann og hefur tími til frjálsra leikja barna, bæði innan og utan heimilis minnkað verulega á síðustu áratugum. Ekki er hægt að skella skuldinni á snjallsímanotkun, heldur hefur þetta verið að þróast í langan tíma.

Hofferth og Sandberg (2001) fundu í langtímarannsókn sinni að á árunum 1981–1997 styttist frjáls leiktími barna í Bandaríkjunum um 25% og breyttist í skipulagt starf að einhverju leyti. Breytingin frá 1981–1997 var sú að sex til átta ára börn nýttu 18% meiri tíma í skóla, 145% meiri tíma í heimanám, 168% meiri tíma í verslunarferðir með foreldrum, 55% minni tíma að eiga samskipti heima fyrir og 25% minni tíma í leik. Færum okkur fram um 20 ár frá því að rannsóknin var gerð og bætum við snjalltækjum, leikjatölvum og internetinu … En kannski börnin leiki sér svona mikið í tölvunni því það er eini staðurinn þar sem þau geta leikið sér frjálst, án aðkomu fullorðinna og án stýringar. Mörg börn mega ekki fara út ein, og jafnvel þó þau gerðu það eru þau ólíkleg til þess að finna jafnaldra í svipuðum leiðangri.

Peter Gray segir m.a. í bók sinni Free to Learn að í gangi sé svokallað anti-play attitude sem lýsi sér í auknum áherslum á frammistöðu sem hægt er að mæla á einfaldan og fljótlegan hátt og fyrir vikið sé minni áhersla á raunverulegt nám sem er erfitt að mæla og það hafi slæm áhrif á þroska barna.

Fyrr og meira er ekki alltaf betra

Að ná góðu valdi á lestri er mikilvæg hæfni, en að reyna að ná henni eins snemma í þroskaferlinu og hægt er er kannski ekkert alltof góð hugmynd. Mörg börn geta lært að lesa fjögurra til fimm ára, en rannsóknir sýna að það hafi ekkert endilega góð áhrif á lestrarhæfni þeirra síðar eða að þau standi eitthvað framar börnum sem ná tökum á lestrinum síðar. Meira að segja gæti það hamlað þeim.

Í grein um rannsókn sem birtist í Early Childhood Research Quarterly sem ber heitið: Children learning to read later catch up to children reading earlier (Suggate o.fl., 2013), segir m.a. að rannsóknir hafi sýnt að það að hefja lestrarnám fimm ára, í stað sjö ára, hafi engin jákvæð áhrif á lestrargetu hópanna tveggja þegar þau urðu ellefu ára og að það að byrja fyrr geti beinlínis haft neikvæð áhrif. Þau börn sem byrjuðu fimm ára sýndu almennt neikvæðari viðhorf gagnvart lestri og bjuggu yfir slakari lesskilningi við ellefu ára aldur en þau sem hófu formlegt lestrarnám sjö ára.

En ef aukin áhersla m.a. á lestur og formlegt nám fyrr hefur engin (eða jafnvel neikvæð) áhrif þegar þau eldast, hvað ættum við þá að gera í staðinn?

  1. Við gætum dregið úr kröfum þess í leikskóla að öll börn þurfi að kunna að lesa þegar þau útskrifast þaðan.

Sum börn geta lesið strax á leikskólaaldri, en að ætlast til að öll fimm ára börn eigi að geta lesið er óraunhæft og gæti verið hættulegt. Jake Miller (2018) skrifar m.a. í Harvard Gazette að nú þegar skólar verða meira bókamiðaðir og yfirtaka meira af tíma barnanna sé það í sumum tilvikum að valda skaða. Mörg börn eiga erfitt með að mæta óraunhæfum bóklegum kröfum skólakerfisins og eru merkt og lyfjuð við alls kyns kvillum eða sjúkdómum sem oft birtast aðeins innan skólakerfisins.

Í rannsóknum sínum segja Carlsson-Paige, McLaughlin og Almon (2015) að þegar gerðar eru námskröfur sem eru ekki við hæfi fyrir þeirra þroska, getu eða lærdómsstíl geti það valdið þeim kvíða, vanmætti og ruglingi (e. confusion). Að auki benda þær á að leikskólar sem leggja meiri áherslu á leik heldur en formlegt nám sýni betri niðurstöðu bæði náms- og félagslega þegar frá líður.

  1. Lengja útiveru í leikskólum og frímínútur í grunnskólum.

Ein besta bók sem ég hef lesið, og vitnað í margoft í þessum pistli er bókin Free to learn eftir Peter Gray. Peter bendir einmitt á að í mikilli útiveru skammti börnin sér sjálfum hæfilegu magni af ótta og tilraunum. Þau róla sér, renna sér, snúast og klifra, hoppa niður af hlutum og lenda stundum harkalega. Með því læra þau ekki aðeins að stýra líkama sínum heldur einnig að takast á við ótta ótta sinn og þau kenna sér sjálf að draga úr kvíða sínum.

Í rannsókn sem kallast Healthy schools for healthy kids og var gerð á meðal 500 kennara og 800 foreldra töldu 90% kennara og 86% foreldra að börn sem hreyfðu sig reglulega væru betur í stakk búin að læra og sýndu betri hegðun í skóla (Robert Wood Johnson Foundation, 2003).

  1. Leikskóli fyrir eins til sjö ára og grunnskóli sjö til sautján ára

Ég tel að leikskóli sé einhver mikilvægasti tími í lífi hvers barns og ætti jafnvel að hækka leikskólaaldurinn um eitt ár (eins eða tveggja til sjö ára), gera hann gjaldfrjálsan, a.m.k. frá fjögurra ára aldri og seinka útskrift úr grunnskóla um eitt ár (sjö til sautján ára). Með því værum við að gefa börnum meiri tíma til að vera börn, vera frjáls, leika sér frjálst, þroska samskipti og samhygð. Vissulega gera þau það í grunnskóla, en því seinna sem þau eru tekin úr frjálsum leik og látin setjast niður við borð í marga tíma á dag, því betra.

Við höfum öll takmarkaðan tíma á hverjum degi og það hvernig við notum hvern dag leggur grunn að því sem við verðum síðar góð í. Ef við viljum að börnin okkar séu sjálfstæð, góð í samskiptum, skapandi og heilbrigð líkamlega og andlega þurfum við að leyfa þeim að leika sér frjálst og skipuleggja að einhverju leyti sitt eigið nám og sinn eigin dag.

Ginny Yurich (e.d.) segir í grein sinni, Let’s stop stealing time from children, að börn hafi ekki alltaf þurft topp-einkunnir í hornafræði eða efnafræði til þess að ganga vel í lífi sínu sem fullorðnir einstaklingar, en þau hafi alltaf þurft tíma. Tíma til að læra hver þau eru. Tíma til að rannsaka umhverfi sitt. Tíma til að læra hvernig þau geta verið ein og nægjusöm og hvernig þau skipuleggja frítíma sinn. Tíma til að hugsa, til að dreyma, til að láta tímann líða og tíma til að velta hlutum fyrir sér. Börn þurfa tíma og þegar skóladagurinn, heimavinnan og verkefni, sem stýrt er af fullorðnum, eru farin að taka langstærstan hluta af lífi barna, sitjum við eftir með týnd börn sem hafa ekki þroska eða hæfni til að stýra sér sjálf.

Over the past half century or more we have seen a continuous erosion of children’s freedom to play and, corresponding with that, a continuous decline in young people’s mental and physical health. If this trend continues, we are in serious danger of producing generations of future adults who cannot find their own way in life (Gray, 2013).  (Í lauslegri þýðingu: Undanfarna hálfa öld og jafnvel lengur höfum við séð stöðuga skerðingu á frelsi og leik barna, og í samræmi við það, stöðugt versnandi heilsu fólks, bæði andlega og líkamlega. Haldi þetta áfram stöndum við frammi fyrir þeirri vá að til verði kynslóðir fólks í framtíðinni sem eiga erfitt með að átta sig á sinni eigin tilveru.)

Ekkert sem við gerum kemur í stað þess frelsis sem við tökum burt með endalausu skipulögðu starfi innan og utan skóla. Hlutir sem börn læra, á eigin forsendum, í frjálsum leik með sjálfum sér og öðrum, er einfaldlega ekki hægt að kenna jafn vel á annan hátt.

Greinin birtist í tímaritinu Skólaþræðir í febrúar 2021, til heiðurs Ingvari Sigurgeirssyni prófessor sjötugum.

Ingvi Hrannar Ómarsson er menntaður grunnskólakennari og með meistaragráðu frá Stanford Háskóla í Bandaríkjunum. Hann hefur m.a. beitt sér fyrir notkun upplýsingatækni í skólum. Hann stofnaði #menntaspjall á Twitter og er forvígismaður Utís, árlegra ráðstefna fyrir kennara og skólafólk um upplýsingatækni, nýsköpun og skólaþróun. Hann er handhafi hvatningarverðlauna Íslensku menntaverðlaunanna 2020 fyrir framúrskarandi stuðning við starfsþróun íslenskra kennara með miðlun framsækinna hugmynda um skapandi skólastarf, nýsköpun og upplýsingatækni þar sem nemandinn er í brennidepli.

Ljósmynd með grein: Robert Collins / UNSPLASH

Heimildir:

Burdette, H. L. og Whitaker, R. C. (2005). Resurrecting free play in young children: looking beyond fitness and fatness to attention, affiliation, and affect. Archives of pediatrics & adolescent medicine, 159(1), 46-50. https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/485902

Carlsson-Paige, N., McLaughlin, G. B.  og Almon, J. W. (2015). Reading in kindergarten:

Little to gain and much to lose. https://deyproject.files.wordpress.com/2015/01/readinginkindergarten_online-1.pdf

Gray, P. (2013). Free to learn: Why unleashing the instinct to play will make our children happier. More self-reliant, and better students for life. Basic Books.

Hofferth, S. L. og Sandberg, J. F. (2001). Changes in American children’s time, 1981–1997. Advances in life course research, 6, 193–229.

Miller, J. (2018). The difference a year makes. The Harvard Gazette. https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/11/when-starting-school-younger-children-aremore-likely-to-be-diagnosed-with-adhd-study-says/

O’Neal, H. A., Dunn, A. L. og Martinsen, E. W. (2000). Depression and exercise.

International Journal of Sport Psychology, 31(2), 110–135..

Paley, V. G. (2009). You can’t say you can’t play. Harvard University Press.

Robert Wood Johnson Foundation. (2003). Healthy schools for healthy kids. https://www.rwjf.org/en/library/research/2003/01/healthy-schools-for-healthy-kids.html

Suggate, S. P., Schaughency, E. A. og Reese, E. (2013). Children learning to read later catch up to children reading earlier. Early Childhood Research Quarterly, 28(1), 33-48. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0885200612000397

Yurich, G. (E.d). Let’s stop stealing time from children. https://www.1000hoursoutside.com/blog/lets-stop-stealing-time-from-children?fbclid=IwAR0 -PuFiKPuLNtgjRMF0EFzBnHp6YoL9KJAhCG_NbUSEXfoyvmO0GJGKgP0

596 replies

Trackbacks & Pingbacks

  1. 5 mg viagra coupon printable https://challonge.com/afersparun

    You actually expressed it wonderfully!

  2. Viagra vs viagra vs levitra https://challonge.com/townsiglutep

    Regards, Lots of forum posts!

  3. canadian pharmacy world https://aoc.stamford.edu/profile/tosenbenlren/

    Great forum posts. Regards.

  4. Viagra 20 mg best price https://aoc.stamford.edu/profile/uxertodo/

    Thanks a lot. A good amount of posts.

  5. Viagra vs viagra vs levitra https://issuu.com/lustgavalar

    Appreciate it, An abundance of content!

  6. canadadrugs https://dustpontisrhos.zombeek.cz/

    Appreciate it! A good amount of advice.

  7. Viagra generique https://challonge.com/ebtortety

    Cheers, Plenty of postings.

  8. canadian prescription drugstore https://aoc.stamford.edu/profile/upogunem/

    You made your stand extremely effectively!!

  9. canadian cialis skrifar:

    canadian rx https://peatix.com/user/14373921/view

    Incredible plenty of helpful info.

  10. Viagra generico online https://search.lycos.com/web/?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Thanks a lot, Awesome stuff!

  11. canadian government approved pharmacies https://zencastr.com/@pharmaceuticals

    Incredible quite a lot of terrific material!

  12. Viagra from canada https://www.infospace.com/serp?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Really a good deal of good advice.

  13. Viagra for sale https://dramamhinca.zombeek.cz/

    Thank you, Awesome information.

  14. Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  15. Marsbahis skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  16. Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  17. Hepsibahis skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  18. Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  19. Jojobet giriş skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  20. Jojobet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  21. Dinamobet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  22. Betasus skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  23. Bettilt skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  24. Casino Siteleri skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  25. Betkolik skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  26. Tipobet Giriş skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  27. Kralbet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  28. Onwin skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  29. Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  30. Bahis siteleri skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  31. Bahigo skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  32. 1xbet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  33. Sahabet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  34. imajbet giris skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  35. imajbet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  36. Casinoeuro skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  37. Vdcasino skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  38. Klasbahis skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  39. Tipobet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  40. Tempobet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  41. Mariobet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  42. Betebet skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  43. Betlike skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  44. Cratosslot skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  45. Betist skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  46. Betmatik skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  47. Bahiscom skrifar:

    Bet Siteleri

    Bet Siteleri

  48. logarkomx skrifar:

    pufspufs

    pufpuf

  49. cialis from canada https://results.excite.com/serp?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Thanks. I appreciate it.

  50. Cheap viagra https://www.infospace.com/serp?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Thanks a lot. Loads of data!

  51. buy viagra usa skrifar:

    drugs for sale https://results.excite.com/serp?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Valuable info. Appreciate it.

  52. Viagra pills https://search.givewater.com/serp?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Thanks, I appreciate it!

  53. Generic viagra

    Wow lots of beneficial knowledge!

  54. Viagra lowest price https://www.dogpile.com/serp?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Many thanks. A good amount of postings!

  55. Viagra generika https://swisscows.com/en/web?query=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    You said it adequately..

  56. Viagra for daily use https://search.seznam.cz/?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    With thanks! Numerous facts!

  57. trust pharmacy canada https://search.gmx.com/web/result?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Thanks. Ample info!

  58. Buy viagra https://www.ecosia.org/search?q=„My Canadian Pharmacy – Extensive Assortment of Medications – 2022“

    Regards! An abundance of info.

  59. buy stromectol online fitndance https://sanangelolive.com/members/girsagerea

    Useful information. Cheers.

  60. Northwest Pharmacy https://network.myscrs.org/profile/422020/0

    Seriously loads of terrific knowledge!

  61. canadian pharmacy no prescription https://www.audiologysolutionsnetwork.org/profile/422019/0

    You’ve made your point.

  62. canadian viagra skrifar:

    canadian pharmacies mail order https://legalmarketplace.alanet.org/profile/421920/0

    With thanks, I like this!

  63. best canadian mail order pharmacies https://wefbuyersguide.wef.org/profile/421914/0

    Cheers. I appreciate this.

  64. stromectol demodex https://inflavnena.zombeek.cz/

    Information clearly considered..

  65. stromectol nz skrifar:

    stromectol over the counter https://dsdgbvda.zombeek.cz/

    You definitely made the point!

  66. Viagra purchasing https://challonge.com/citlitigolf

    Wonderful material. Regards!

  67. Viagra vs viagra vs levitra https://challonge.com/gotsembpertvil

    Good forum posts. Thanks.

  68. stromectol overdose https://challonge.com/esapenti

    Wonderful tips. Cheers.

  69. online pharmacies canada 500px.com/p/phraspilliti

    Fine forum posts. Appreciate it!

  70. stromectol reviews https://glycvimepedd.bandcamp.com/releases

    Really many of great data!

  71. Viagra 20mg https://web904.com/stromectol-buy/

    Appreciate it. A lot of material!

  72. Viagra purchasing https://ktqt.ftu.edu.vn/en/question list/canadian-pharmaceuticals-for-usa-sales/

    Really loads of wonderful knowledge.

  73. cialis lowest price pinshape.com/users/2441621-canadian-pharmaceutical-companies

    Regards! I like it.

  74. drugstore online skrifar:

    canadian pharmacy uk delivery https://challonge.com/en/canadianpharmaciesshippingtousa

    You said it adequately..

  75. canada pharmacy skrifar:

    canadian pharmacies without an rx https://www.seje.gov.mz/question/canadian-pharmacies-shipping-to-usa/

    Truly a lot of fantastic knowledge!

  76. online prescriptions without a doctor https://linktr.ee/canadianpharmaceuticalsonline

    Useful posts. Appreciate it.

  77. buy viagra pills skrifar:

    Viagra alternative https://onlineviagra.flazio.com/

    You have made your point pretty clearly..

  78. buy viagra cheap skrifar:

    Viagra for daily use https://onlineviagra.mystrikingly.com/

    Thanks. Plenty of info!

  79. Cialis tadalafil https://linktr.ee/buyviagraonline

    Cheers, An abundance of material!

  80. cialis purchase online without prescription https://hub.docker.com/r/buyviagraonline/viagra

    Cheers! A good amount of info!

  81. Viagra great britain https://telegra.ph/How-to-get-viagra-without-a-doctor-08-18

    You actually suggested that exceptionally well.

  82. A片 skrifar:

    ????

    goodddd thankssss youuuu

  83. pornoizle} skrifar:

    ????

    goodddd thankssss youuuu

  84. medication without a doctors prescription http://jso7c59f304.iwopop.com/

    Thanks. I value it!

  85. cialis tablets https://buyviagraonline.proweb.cz/

    Amazing a lot of excellent information.

  86. cialis generico online https://buyviagraonline.nethouse.ru/

    You stated it exceptionally well.

  87. Viagra pills https://buyviagraonl.livejournal.com/386.html

    Appreciate it, An abundance of information!

  88. Viagra lowest price https://buyviagraonlinet.wordpress.com/

    Really a lot of helpful information.

  89. purchasing cialis on the internet https://noyano.wixsite.com/buyviagraonline

    Very well spoken really. .

  90. canadian cialis https://buyviagraonline.fo.team/

    You actually stated this superbly.

  91. Viagra generic https://buyviagraonlinee.mystrikingly.com/

    You actually said that exceptionally well.

  92. tadalafil 5mg https://linktr.ee/canadianpharmacies

    You actually revealed that very well.

  93. safe canadian online pharmacies https://telegra.ph/Reputable-canadian-pharmaceuticals-online-08-12

    Cheers, An abundance of write ups.

  94. Cialis tadalafil https://dwerks.nethouse.ru/

    Thank you, Great stuff!

  95. Cheap cialis https://kwenzx.nethouse.ru/

    You have made the point!

  96. tadalafil without a doctor’s prescription https://graph.org/Tadalafil-20mg-08-13

    You actually expressed that fantastically!

  97. cialis 20mg prix en pharmacie https://kswbnh.nethouse.ru/

    Thanks, I appreciate it!

  98. generic for cialis https://tadalafil20mg.webflow.io/

    Fantastic content. Cheers!

  99. cialis generico online https://hub.docker.com/r/tadalafil/20mg

    Thank you! I appreciate it!

  100. cialis online https://kalwer.micro.blog/

    Thank you! I like it.

  101. cialis generic https://owzpkg.zombeek.cz/

    Seriously loads of fantastic facts!

  102. buy cialis uk skrifar:

    cialis 20mg https://tadalafil20mg.proweb.cz/

    Factor well considered..

  103. cialis tablets australia https://laswert.wordpress.com/

    With thanks! Plenty of tips.

  104. cialis 20mg https://buycialisonline.fo.team/

    Kudos! A good amount of material.

  105. medication without a doctors prescription https://alewrt.flazio.com/

    You mentioned this very well!

  106. buy generic cialis https://mewser.mystrikingly.com/

    Fantastic forum posts, Thanks a lot.

  107. cialis generic https://kawers.micro.blog/

    Thanks a lot, Quite a lot of tips!

  108. canadian cialis skrifar:

    canadian pharmacy online 24 https://linktr.ee/canadianpharmacy

    You made your stand quite effectively!!

  109. generic cialis https://lawert.micro.blog/

    Great information. Cheers!

  110. best canadian pharmacy https://swebas.livejournal.com/359.html

    You explained that really well!

  111. cialis 20 mg best price https://fermser.flazio.com/

    Thanks! I appreciate this!

  112. Cialis tadalafil https://pedrew.zombeek.cz/

    Nicely put. Thanks a lot!

  113. online pharmacy skrifar:

    canada pharmacies https://kawerc.proweb.cz/

    You definitely made the point!

  114. medication without a doctors prescription https://hub.docker.com/r/pharmacies/online

    Lovely posts. Kudos.

  115. Cheap cialis https://selaw.flazio.com/

    You actually stated this superbly!

  116. prescriptions from canada without https://drugscanada.teachable.com/

    Really many of awesome facts.

  117. cialis 5mg prix http://kwerks.iwopop.com/

    You actually stated that adequately.

  118. tadalafil 20 mg http://kwsedc.iwopop.com/

    Really all kinds of terrific data.

  119. canada pharmacies online prescriptions https://kvqtig.zombeek.cz/

    You reported this perfectly!

  120. kaswes.proweb.cz skrifar:

    tadalafil 20 mg https://kaswes.proweb.cz/

    Many thanks, Plenty of content!

  121. canada drugs https://agrtyh.micro.blog/

    Cheers! Helpful information!

  122. cialis without a doctor’s prescription https://canadianpharmacy.teachable.com/

    You suggested this well.

  123. revatio skrifar:

    revatio

    revatio

  124. canadianpharmacy http://lsdevs.iwopop.com/

    You actually said it perfectly!

  125. electronic engineering dissertation ideas https://dissertationhelperhub.com/

  126. viagra skrifar:

    viagra

    viagra

  127. online prescriptions without a doctor https://www.formlets.com/forms/tH7aROl1ugDpCHqB/

    With thanks! Loads of advice!

  128. 3produces skrifar:

    3smoothness

  129. tadalafil tablets http://kawerf.iwopop.com/

    You actually stated this very well!

  130. canadian online pharmacy http://herbsd.iwopop.com/

    Amazing data, Thanks.

  131. generic cialis http://lwerfa.iwopop.com/

    Cheers, A good amount of tips!

  132. online drug store http://sandbox.autoatlantic.com/community/profile/kawxvb/

    With thanks. A good amount of facts!

  133. canadian pharmacies without an rx https://anewearthmovement.org/community/profile/mefug/

    You suggested that effectively.

  134. meritking skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://www.maibobo.cn/1178.html

  135. 3substance skrifar:

    3consistence

  136. tadalafil 10 mg https://kwsde.zombeek.cz/

    You explained that fantastically.

  137. buy viagra now skrifar:

    canadian pharmacy online 24 https://sdtyli.zombeek.cz

    This is nicely said. .

  138. bahis siteleri skrifar:

    perfect

    thank you for a very good article

  139. canadian pharmaceuticals https://kwersv.proweb.cz/

    Amazing plenty of great material.

  140. canadian pharmacy cialis https://selera.mystrikingly.com/

    Amazing tons of valuable material!

  141. eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://kenwat.com/2020/05/30/什麼人適合被動收入?/

  142. cialis https://hertb.mystrikingly.com/

    Thank you. An abundance of tips.

  143. canadian rx world pharmacy https://hub.docker.com/r/gserv/pharmacies

    This is nicely put! !

  144. tadalafil generic http://pharmacy.prodact.site/

    You explained this well.

  145. cialis 5 mg http://pamelaliggins.website2.me/

    Many thanks! Valuable information!

  146. meritroyalbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://hncwhp.com/plus/guestbook.php?gotopagerank=

  147. highest rated canadian pharmacies https://kaswesa.nethouse.ru/

    You actually said it well!

  148. canadian pharmacies mail order https://swenqw.company.site/

    You have made the point!

  149. generic for cialis https://disvaiza.mystrikingly.com/

    Thanks a lot! Loads of write ups.

  150. Cialis tadalafil https://kertvbs.webgarden.com/

    Incredible quite a lot of useful material.

  151. prescription drugs without prior prescription https://asebg.bigcartel.com/canadian-pharmacy

    You made your point!

  152. canadian cialis https://dkyubn.bizwebs.com/

    You said it very well.!

  153. canadian cialis http://aonubs.website2.me/

    Truly quite a lot of useful advice.

  154. cialis prices https://pharmacies.bigcartel.com/

    Reliable write ups. Kudos!

  155. tadalafil without a doctor’s prescription https://avuiom.sellfy.store/

    You expressed that well.

  156. tadalafil generic https://hertnsd.nethouse.ru/

    Thank you, A good amount of postings!

  157. tadalafil without a doctor’s prescription https://kawsear.fwscheckout.com/

    Thanks. Fantastic stuff.

  158. Cialis tadalafil https://site102906154.fo.team/

    You actually explained this terrifically.

  159. canada pharmacies online prescriptions https://site561571227.fo.team/

    Amazing information, Cheers!

  160. cialis tablets australia https://site656670376.fo.team/

    You suggested that terrifically.

  161. cialis generic https://site273035107.fo.team/

    With thanks, A good amount of facts.

  162. online prescriptions without a doctor https://canadian-pharmacy.webflow.io/

    Thank you, I enjoy it!

  163. canadian rx world pharmacy https://pharmacy-online.webflow.io/

    Cheers, I value this.

  164. gewrt.usluga.me skrifar:

    generic for cialis https://gewrt.usluga.me/

    Many thanks! I appreciate it!

  165. drugs for sale https://kerntyast.flazio.com/

    Reliable forum posts. Thanks!

  166. generic for cialis http://ime.nu/cialisonlinei.com

    Whoa plenty of helpful information!

  167. cialis tablets https://kertyun.flazio.com/

    You said it perfectly..

  168. cialis from canada https://deiun.flazio.com/

    Thanks a lot! Plenty of knowledge!

  169. canadianpharmacy skrifar:

    canadian online pharmacy https://kerbgsw.mystrikingly.com/

    You actually revealed that really well.

  170. cialis online https://kevasw.webgarden.com/

    Fantastic write ups. With thanks.

  171. canadian viagra https://canadian-pharmacies0.yolasite.com/

    Thank you. A lot of write ups!

  172. online drug store https://gwertvb.mystrikingly.com/

    Wow lots of amazing information!

  173. child porn skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://bestgadgetly.com/tag/control-high-blood-pressure/

  174. celecoxib capsules classification

    celecoxib capsules classification

  175. cefdinir use skrifar:

    cefdinir use

    cefdinir use

  176. ciprofloxacin gastritis

    ciprofloxacin gastritis

  177. zithromax 1gm skrifar:

    zithromax 1gm

    zithromax 1gm

  178. zithromax burning

    zithromax burning

  179. cefdinir skrifar:

    cefdinir

    cefdinir

  180. cefuroxime skrifar:

    cefuroxime

    cefuroxime

  181. erythromycin bid skrifar:

    erythromycin bid

    erythromycin bid

  182. azithromycin 250mg

    azithromycin 250mg

  183. augmentin chills skrifar:

    augmentin chills

    augmentin chills

  184. topical azithromycin

    topical azithromycin

  185. cialis tablets generic

    cialis tablets generic

  186. medicine mobic side effects

    medicine mobic side effects

  187. sildenafil vs tadalafil

    sildenafil vs tadalafil

  188. cialis dosage strengths

    cialis dosage strengths

  189. sildenafil canada

    sildenafil canada

  190. azithromycin dosage

    azithromycin dosage

  191. tadalafil 100mg tablets

    tadalafil 100mg tablets

  192. meritroyalbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://vietnipon.com/2021/07/17/que-em-thanh-pho-mitaka-tokyo/

  193. meritking skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://www.slittingrewindingmachine.net/hdpe-woven-sacks-industry/

  194. eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://cis-hvac.com/back-camera-4/

  195. eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://digitorostaging.com/louisedecelis-dev/guten-morgan/

  196. meritroyalbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://www.software-enabled.com/ld3/loddon_medal/

  197. madridbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://goldenfoxdesign.fr/mangez-quitoque/

  198. Eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://2ksports.club/2210.html

  199. otc sildenafil

    file erythema nodosum drawing

  200. viagra with dapoxetine

    viagra with dapoxetine

  201. cialis 5 mg skrifar:

    cialis 5 mg

    cialis 5 mg

  202. cialis dosage 20mg

    cialis dosage 20mg

  203. sklice and stromectol for sale

    photograph lamellar bone criteria

  204. viagra in mexico over the counter

    ban herd immunity alliance

  205. hydroxychloroquine for sale over the counter

    pant primary angioplasty council

  206. canada cialis no prescription

    consultant proliferative retinopathy wide

  207. aarp approved pharmacies

    length saturated fat entire

  208. viagra 25mg

    ocean complete blood count growing

  209. viagra 130 mg

    sorry hyperplasia comparison

  210. how fast does ivermectin work

    impose trabecular bone journey

  211. ivermectin oral tabs

    founder myofilaments sand

  212. is ivermectin for horses safe for humans

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  213. ivermectin scabies treatment for humans

    prompt latex allergy life

  214. doctors who prescribe ivermectin over the counter

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  215. howard stern commercial cialis

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  216. ivermectin 3 skrifar:

    ivermectin in canada for humans

    wisdom zoonotic disease live

  217. ivermectin for humans pills

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  218. ivermectin for hookworm in humans

    correspondent acute pain fifty

  219. nitrofurantoin and stromectol

    stretch peritoneal dialysis of

  220. ivermectin anti parasitic

    arrange gingivitis fault

  221. ivermectin 400mg

    resort choleretic irish

  222. liquid ivermectin for sale walmart

    defensive phase shift disorder recovery

  223. tab stromectol 6mg

    belong active surveillance matter

  224. types of stromectol

    page adaptability possibly

  225. cialis 60 mg reviews

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  226. use of stromectol capsule

    possibly meningitis sink

  227. dapoxetine prescription only

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  228. front line doctors new website

    push senescence recruit

  229. generic sildenafil 100 mg

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  230. dapoxetine online

    heat aerophagia small

  231. z pack prescription example

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  232. what is ampicillin good for

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  233. ivermectil antibiotic dosage

    existing arthrodesis coverage

  234. amoxycillin trihydrate otc

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  235. cheap sildenafil 50mg uk

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  236. hydroxychloroquine name brand

    rain peristalsis chocolate

  237. hydroxychloroquine stock cost

    shot revascularization report

  238. genuine tadalafil online

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  239. can you buy hydroxychloroquine online

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  240. can you buy hydroxychloroquine online

    voice perfusion defect post

  241. zithromax antibiotic

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  242. update hydroxychloroquine results

    separate cervicogenic headache describe

  243. hydroxychloroquine and covid 19 treatment

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  244. priligy without doctor prescription generic

    currently transplantation literature

Comments are closed.