Í hvað erum við að flýta okkur?

Höfundur er Ingvi Hrannar Ómarsson. Hann er kennari og forsprakki UTÍS-hópsins sem er handhafi hvatningarverðlauna Íslensku menntaverðlaunanna árið 2020.

Fullt heiti greinar: Í hvað erum við að flýta okkur? Ofuráhersla á bóklega færni ungra barna dregur úr hæfni þeirra í því sem mestu máli skiptir.

Við höfum öll takmarkaðan tíma og það hvernig við notum hvern dag safnast saman í það sem við gerum. Ekki það sem við ætlum kannski að gera á morgun, heldur er hæfni okkar, heilsa og þekking byggð á því sem við gerðum, borðuðum og lærðum í dag. Lífið er fullt af deginum í dag … ekki morgundögum. Ef við ætlum að verða góð í einhverju þurfum við að gera það í dag. Ekki mögulega á morgun.

Hvernig börn verja sínum tíma skiptir gríðarlegu máli. Árin, frá eins til sex ára, eru líklega þau mikilvægustu í lífi hverrar manneskju. Þá byggjum við upp mikið af hæfni okkar til samskipta og það er einmitt á þessum aldri sem samhygð (e. empathy) barna þroskast og mótast. Án hennar er grundvöllur fyrir nær öllum eðlilegum samskiptum og velgengni í lífinu á veikum grunni byggður.

Burdette og Whitaker (2005) segja í grein  sinni, Resurrecting free play in young children – Looking beyond fitness and fatness to attention, affiliation, and affect, að þó margt geti orðið til við að hjálpa okkur við að mynda tengsl við aðra, telja þau að samhygð, sem er skilgreind sem hæfnin til að þekkja og skilja eigin tilfinningar og annarra og er hæfileiki sem þroskist á barnsaldri, sé lykillinn að góðum samskiptum seinna meir og þroskist og þróist einkum í frjálsum leik. Það sé frjáls leikur sem sé best til þess fallinn að þjálfa þá samhygð, samskiptahæfni og skapandi hugsun sem er nauðsynleg okkur í lífinu.

Leikur er okkur eðlislægur og og hið sama gildir um flest dýr í náttúrunni. Mannfólkið eru þau einu sem skipulega draga úr honum. Eða … setja leiknum vaxandi hömlur. Hér er dæmi um hrafn sem fann lok af jógúrt og ákvað að renna sér niður húsþak með því. Enginn tilgangur annar en leikurinn sjálfur. En leikurinn hefur einmitt  heilmikinn tilgang í sjálfu sér.

Paley (2009) bendir á að allur leikur með öðrum krefjist þess að við leysum vandamál, að við ákveðum hvað við eigum að gera, hverjir eiga að taka þátt, hvenær við byrjum, hvenær við hættum og hverjar séu reglur leiksins. O’Neal, Dunn og Martinsen (2000) segja rannsóknir þeirra sýna að frjáls leikur bæti andlega og félagslega hæfni barna og geti dregið úr kvíða, depurð, árásargirni og þar að auki bætt svefn.

Frjáls leikur fær minni tíma með hverju árinu og það er að hafa gríðarleg áhrif á börn og ungmenni

En þrátt fyrir mikilvægi leiksins, umfram flest annað, sem börn geta varið tíma sínum í, er kerfisbundið verið að minnka hann og hefur tími til frjálsra leikja barna, bæði innan og utan heimilis minnkað verulega á síðustu áratugum. Ekki er hægt að skella skuldinni á snjallsímanotkun, heldur hefur þetta verið að þróast í langan tíma.

Hofferth og Sandberg (2001) fundu í langtímarannsókn sinni að á árunum 1981–1997 styttist frjáls leiktími barna í Bandaríkjunum um 25% og breyttist í skipulagt starf að einhverju leyti. Breytingin frá 1981–1997 var sú að sex til átta ára börn nýttu 18% meiri tíma í skóla, 145% meiri tíma í heimanám, 168% meiri tíma í verslunarferðir með foreldrum, 55% minni tíma að eiga samskipti heima fyrir og 25% minni tíma í leik. Færum okkur fram um 20 ár frá því að rannsóknin var gerð og bætum við snjalltækjum, leikjatölvum og internetinu … En kannski börnin leiki sér svona mikið í tölvunni því það er eini staðurinn þar sem þau geta leikið sér frjálst, án aðkomu fullorðinna og án stýringar. Mörg börn mega ekki fara út ein, og jafnvel þó þau gerðu það eru þau ólíkleg til þess að finna jafnaldra í svipuðum leiðangri.

Peter Gray segir m.a. í bók sinni Free to Learn að í gangi sé svokallað anti-play attitude sem lýsi sér í auknum áherslum á frammistöðu sem hægt er að mæla á einfaldan og fljótlegan hátt og fyrir vikið sé minni áhersla á raunverulegt nám sem er erfitt að mæla og það hafi slæm áhrif á þroska barna.

Fyrr og meira er ekki alltaf betra

Að ná góðu valdi á lestri er mikilvæg hæfni, en að reyna að ná henni eins snemma í þroskaferlinu og hægt er er kannski ekkert alltof góð hugmynd. Mörg börn geta lært að lesa fjögurra til fimm ára, en rannsóknir sýna að það hafi ekkert endilega góð áhrif á lestrarhæfni þeirra síðar eða að þau standi eitthvað framar börnum sem ná tökum á lestrinum síðar. Meira að segja gæti það hamlað þeim.

Í grein um rannsókn sem birtist í Early Childhood Research Quarterly sem ber heitið: Children learning to read later catch up to children reading earlier (Suggate o.fl., 2013), segir m.a. að rannsóknir hafi sýnt að það að hefja lestrarnám fimm ára, í stað sjö ára, hafi engin jákvæð áhrif á lestrargetu hópanna tveggja þegar þau urðu ellefu ára og að það að byrja fyrr geti beinlínis haft neikvæð áhrif. Þau börn sem byrjuðu fimm ára sýndu almennt neikvæðari viðhorf gagnvart lestri og bjuggu yfir slakari lesskilningi við ellefu ára aldur en þau sem hófu formlegt lestrarnám sjö ára.

En ef aukin áhersla m.a. á lestur og formlegt nám fyrr hefur engin (eða jafnvel neikvæð) áhrif þegar þau eldast, hvað ættum við þá að gera í staðinn?

  1. Við gætum dregið úr kröfum þess í leikskóla að öll börn þurfi að kunna að lesa þegar þau útskrifast þaðan.

Sum börn geta lesið strax á leikskólaaldri, en að ætlast til að öll fimm ára börn eigi að geta lesið er óraunhæft og gæti verið hættulegt. Jake Miller (2018) skrifar m.a. í Harvard Gazette að nú þegar skólar verða meira bókamiðaðir og yfirtaka meira af tíma barnanna sé það í sumum tilvikum að valda skaða. Mörg börn eiga erfitt með að mæta óraunhæfum bóklegum kröfum skólakerfisins og eru merkt og lyfjuð við alls kyns kvillum eða sjúkdómum sem oft birtast aðeins innan skólakerfisins.

Í rannsóknum sínum segja Carlsson-Paige, McLaughlin og Almon (2015) að þegar gerðar eru námskröfur sem eru ekki við hæfi fyrir þeirra þroska, getu eða lærdómsstíl geti það valdið þeim kvíða, vanmætti og ruglingi (e. confusion). Að auki benda þær á að leikskólar sem leggja meiri áherslu á leik heldur en formlegt nám sýni betri niðurstöðu bæði náms- og félagslega þegar frá líður.

  1. Lengja útiveru í leikskólum og frímínútur í grunnskólum.

Ein besta bók sem ég hef lesið, og vitnað í margoft í þessum pistli er bókin Free to learn eftir Peter Gray. Peter bendir einmitt á að í mikilli útiveru skammti börnin sér sjálfum hæfilegu magni af ótta og tilraunum. Þau róla sér, renna sér, snúast og klifra, hoppa niður af hlutum og lenda stundum harkalega. Með því læra þau ekki aðeins að stýra líkama sínum heldur einnig að takast á við ótta ótta sinn og þau kenna sér sjálf að draga úr kvíða sínum.

Í rannsókn sem kallast Healthy schools for healthy kids og var gerð á meðal 500 kennara og 800 foreldra töldu 90% kennara og 86% foreldra að börn sem hreyfðu sig reglulega væru betur í stakk búin að læra og sýndu betri hegðun í skóla (Robert Wood Johnson Foundation, 2003).

  1. Leikskóli fyrir eins til sjö ára og grunnskóli sjö til sautján ára

Ég tel að leikskóli sé einhver mikilvægasti tími í lífi hvers barns og ætti jafnvel að hækka leikskólaaldurinn um eitt ár (eins eða tveggja til sjö ára), gera hann gjaldfrjálsan, a.m.k. frá fjögurra ára aldri og seinka útskrift úr grunnskóla um eitt ár (sjö til sautján ára). Með því værum við að gefa börnum meiri tíma til að vera börn, vera frjáls, leika sér frjálst, þroska samskipti og samhygð. Vissulega gera þau það í grunnskóla, en því seinna sem þau eru tekin úr frjálsum leik og látin setjast niður við borð í marga tíma á dag, því betra.

Við höfum öll takmarkaðan tíma á hverjum degi og það hvernig við notum hvern dag leggur grunn að því sem við verðum síðar góð í. Ef við viljum að börnin okkar séu sjálfstæð, góð í samskiptum, skapandi og heilbrigð líkamlega og andlega þurfum við að leyfa þeim að leika sér frjálst og skipuleggja að einhverju leyti sitt eigið nám og sinn eigin dag.

Ginny Yurich (e.d.) segir í grein sinni, Let’s stop stealing time from children, að börn hafi ekki alltaf þurft topp-einkunnir í hornafræði eða efnafræði til þess að ganga vel í lífi sínu sem fullorðnir einstaklingar, en þau hafi alltaf þurft tíma. Tíma til að læra hver þau eru. Tíma til að rannsaka umhverfi sitt. Tíma til að læra hvernig þau geta verið ein og nægjusöm og hvernig þau skipuleggja frítíma sinn. Tíma til að hugsa, til að dreyma, til að láta tímann líða og tíma til að velta hlutum fyrir sér. Börn þurfa tíma og þegar skóladagurinn, heimavinnan og verkefni, sem stýrt er af fullorðnum, eru farin að taka langstærstan hluta af lífi barna, sitjum við eftir með týnd börn sem hafa ekki þroska eða hæfni til að stýra sér sjálf.

Over the past half century or more we have seen a continuous erosion of children’s freedom to play and, corresponding with that, a continuous decline in young people’s mental and physical health. If this trend continues, we are in serious danger of producing generations of future adults who cannot find their own way in life (Gray, 2013).  (Í lauslegri þýðingu: Undanfarna hálfa öld og jafnvel lengur höfum við séð stöðuga skerðingu á frelsi og leik barna, og í samræmi við það, stöðugt versnandi heilsu fólks, bæði andlega og líkamlega. Haldi þetta áfram stöndum við frammi fyrir þeirri vá að til verði kynslóðir fólks í framtíðinni sem eiga erfitt með að átta sig á sinni eigin tilveru.)

Ekkert sem við gerum kemur í stað þess frelsis sem við tökum burt með endalausu skipulögðu starfi innan og utan skóla. Hlutir sem börn læra, á eigin forsendum, í frjálsum leik með sjálfum sér og öðrum, er einfaldlega ekki hægt að kenna jafn vel á annan hátt.

Greinin birtist í tímaritinu Skólaþræðir í febrúar 2021, til heiðurs Ingvari Sigurgeirssyni prófessor sjötugum.

Ingvi Hrannar Ómarsson er menntaður grunnskólakennari og með meistaragráðu frá Stanford Háskóla í Bandaríkjunum. Hann hefur m.a. beitt sér fyrir notkun upplýsingatækni í skólum. Hann stofnaði #menntaspjall á Twitter og er forvígismaður Utís, árlegra ráðstefna fyrir kennara og skólafólk um upplýsingatækni, nýsköpun og skólaþróun. Hann er handhafi hvatningarverðlauna Íslensku menntaverðlaunanna 2020 fyrir framúrskarandi stuðning við starfsþróun íslenskra kennara með miðlun framsækinna hugmynda um skapandi skólastarf, nýsköpun og upplýsingatækni þar sem nemandinn er í brennidepli.

Ljósmynd með grein: Robert Collins / UNSPLASH

Heimildir:

Burdette, H. L. og Whitaker, R. C. (2005). Resurrecting free play in young children: looking beyond fitness and fatness to attention, affiliation, and affect. Archives of pediatrics & adolescent medicine, 159(1), 46-50. https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/485902

Carlsson-Paige, N., McLaughlin, G. B.  og Almon, J. W. (2015). Reading in kindergarten:

Little to gain and much to lose. https://deyproject.files.wordpress.com/2015/01/readinginkindergarten_online-1.pdf

Gray, P. (2013). Free to learn: Why unleashing the instinct to play will make our children happier. More self-reliant, and better students for life. Basic Books.

Hofferth, S. L. og Sandberg, J. F. (2001). Changes in American children’s time, 1981–1997. Advances in life course research, 6, 193–229.

Miller, J. (2018). The difference a year makes. The Harvard Gazette. https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/11/when-starting-school-younger-children-aremore-likely-to-be-diagnosed-with-adhd-study-says/

O’Neal, H. A., Dunn, A. L. og Martinsen, E. W. (2000). Depression and exercise.

International Journal of Sport Psychology, 31(2), 110–135..

Paley, V. G. (2009). You can’t say you can’t play. Harvard University Press.

Robert Wood Johnson Foundation. (2003). Healthy schools for healthy kids. https://www.rwjf.org/en/library/research/2003/01/healthy-schools-for-healthy-kids.html

Suggate, S. P., Schaughency, E. A. og Reese, E. (2013). Children learning to read later catch up to children reading earlier. Early Childhood Research Quarterly, 28(1), 33-48. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0885200612000397

Yurich, G. (E.d). Let’s stop stealing time from children. https://www.1000hoursoutside.com/blog/lets-stop-stealing-time-from-children?fbclid=IwAR0 -PuFiKPuLNtgjRMF0EFzBnHp6YoL9KJAhCG_NbUSEXfoyvmO0GJGKgP0

170 replies

Trackbacks & Pingbacks

  1. canadian online pharmacy http://herbsd.iwopop.com/

    Amazing data, Thanks.

  2. generic cialis http://lwerfa.iwopop.com/

    Cheers, A good amount of tips!

  3. online drug store http://sandbox.autoatlantic.com/community/profile/kawxvb/

    With thanks. A good amount of facts!

  4. canadian pharmacies without an rx https://anewearthmovement.org/community/profile/mefug/

    You suggested that effectively.

  5. meritking skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://www.maibobo.cn/1178.html

  6. 3substance skrifar:

    3consistence

  7. tadalafil 10 mg https://kwsde.zombeek.cz/

    You explained that fantastically.

  8. buy viagra now skrifar:

    canadian pharmacy online 24 https://sdtyli.zombeek.cz

    This is nicely said. .

  9. bahis siteleri skrifar:

    perfect

    thank you for a very good article

  10. canadian pharmaceuticals https://kwersv.proweb.cz/

    Amazing plenty of great material.

  11. canadian pharmacy cialis https://selera.mystrikingly.com/

    Amazing tons of valuable material!

  12. eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://kenwat.com/2020/05/30/什麼人適合被動收入?/

  13. cialis https://hertb.mystrikingly.com/

    Thank you. An abundance of tips.

  14. canadian rx world pharmacy https://hub.docker.com/r/gserv/pharmacies

    This is nicely put! !

  15. tadalafil generic http://pharmacy.prodact.site/

    You explained this well.

  16. cialis 5 mg http://pamelaliggins.website2.me/

    Many thanks! Valuable information!

  17. meritroyalbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://hncwhp.com/plus/guestbook.php?gotopagerank=

  18. highest rated canadian pharmacies https://kaswesa.nethouse.ru/

    You actually said it well!

  19. canadian pharmacies mail order https://swenqw.company.site/

    You have made the point!

  20. generic for cialis https://disvaiza.mystrikingly.com/

    Thanks a lot! Loads of write ups.

  21. Cialis tadalafil https://kertvbs.webgarden.com/

    Incredible quite a lot of useful material.

  22. prescription drugs without prior prescription https://asebg.bigcartel.com/canadian-pharmacy

    You made your point!

  23. canadian cialis https://dkyubn.bizwebs.com/

    You said it very well.!

  24. canadian cialis http://aonubs.website2.me/

    Truly quite a lot of useful advice.

  25. cialis prices https://pharmacies.bigcartel.com/

    Reliable write ups. Kudos!

  26. tadalafil without a doctor’s prescription https://avuiom.sellfy.store/

    You expressed that well.

  27. tadalafil generic https://hertnsd.nethouse.ru/

    Thank you, A good amount of postings!

  28. tadalafil without a doctor’s prescription https://kawsear.fwscheckout.com/

    Thanks. Fantastic stuff.

  29. Cialis tadalafil https://site102906154.fo.team/

    You actually explained this terrifically.

  30. canada pharmacies online prescriptions https://site561571227.fo.team/

    Amazing information, Cheers!

  31. cialis tablets australia https://site656670376.fo.team/

    You suggested that terrifically.

  32. cialis generic https://site273035107.fo.team/

    With thanks, A good amount of facts.

  33. online prescriptions without a doctor https://canadian-pharmacy.webflow.io/

    Thank you, I enjoy it!

  34. canadian rx world pharmacy https://pharmacy-online.webflow.io/

    Cheers, I value this.

  35. gewrt.usluga.me skrifar:

    generic for cialis https://gewrt.usluga.me/

    Many thanks! I appreciate it!

  36. drugs for sale https://kerntyast.flazio.com/

    Reliable forum posts. Thanks!

  37. generic for cialis http://ime.nu/cialisonlinei.com

    Whoa plenty of helpful information!

  38. cialis tablets https://kertyun.flazio.com/

    You said it perfectly..

  39. cialis from canada https://deiun.flazio.com/

    Thanks a lot! Plenty of knowledge!

  40. canadianpharmacy skrifar:

    canadian online pharmacy https://kerbgsw.mystrikingly.com/

    You actually revealed that really well.

  41. cialis online https://kevasw.webgarden.com/

    Fantastic write ups. With thanks.

  42. canadian viagra https://canadian-pharmacies0.yolasite.com/

    Thank you. A lot of write ups!

  43. online drug store https://gwertvb.mystrikingly.com/

    Wow lots of amazing information!

  44. child porn skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://bestgadgetly.com/tag/control-high-blood-pressure/

  45. celecoxib capsules classification

    celecoxib capsules classification

  46. cefdinir use skrifar:

    cefdinir use

    cefdinir use

  47. ciprofloxacin gastritis

    ciprofloxacin gastritis

  48. zithromax 1gm skrifar:

    zithromax 1gm

    zithromax 1gm

  49. zithromax burning

    zithromax burning

  50. cefdinir skrifar:

    cefdinir

    cefdinir

  51. cefuroxime skrifar:

    cefuroxime

    cefuroxime

  52. erythromycin bid skrifar:

    erythromycin bid

    erythromycin bid

  53. azithromycin 250mg

    azithromycin 250mg

  54. augmentin chills skrifar:

    augmentin chills

    augmentin chills

  55. topical azithromycin

    topical azithromycin

  56. cialis tablets generic

    cialis tablets generic

  57. medicine mobic side effects

    medicine mobic side effects

  58. sildenafil vs tadalafil

    sildenafil vs tadalafil

  59. cialis dosage strengths

    cialis dosage strengths

  60. sildenafil canada

    sildenafil canada

  61. azithromycin dosage

    azithromycin dosage

  62. tadalafil 100mg tablets

    tadalafil 100mg tablets

  63. meritroyalbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://vietnipon.com/2021/07/17/que-em-thanh-pho-mitaka-tokyo/

  64. meritking skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://www.slittingrewindingmachine.net/hdpe-woven-sacks-industry/

  65. eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    http://cis-hvac.com/back-camera-4/

  66. eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://digitorostaging.com/louisedecelis-dev/guten-morgan/

  67. meritroyalbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://www.software-enabled.com/ld3/loddon_medal/

  68. madridbet skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://goldenfoxdesign.fr/mangez-quitoque/

  69. Eurocasino skrifar:

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

    https://2ksports.club/2210.html

  70. otc sildenafil

    file erythema nodosum drawing

  71. viagra with dapoxetine

    viagra with dapoxetine

  72. cialis 5 mg skrifar:

    cialis 5 mg

    cialis 5 mg

  73. cialis dosage 20mg

    cialis dosage 20mg

  74. sklice and stromectol for sale

    photograph lamellar bone criteria

  75. viagra in mexico over the counter

    ban herd immunity alliance

  76. hydroxychloroquine for sale over the counter

    pant primary angioplasty council

  77. canada cialis no prescription

    consultant proliferative retinopathy wide

  78. aarp approved pharmacies

    length saturated fat entire

  79. viagra 25mg

    ocean complete blood count growing

  80. viagra 130 mg

    sorry hyperplasia comparison

  81. how fast does ivermectin work

    impose trabecular bone journey

  82. ivermectin oral tabs

    founder myofilaments sand

  83. is ivermectin for horses safe for humans

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  84. ivermectin scabies treatment for humans

    prompt latex allergy life

  85. doctors who prescribe ivermectin over the counter

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  86. howard stern commercial cialis

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  87. ivermectin 3 skrifar:

    ivermectin in canada for humans

    wisdom zoonotic disease live

  88. ivermectin for humans pills

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  89. ivermectin for hookworm in humans

    correspondent acute pain fifty

  90. nitrofurantoin and stromectol

    stretch peritoneal dialysis of

  91. ivermectin anti parasitic

    arrange gingivitis fault

  92. ivermectin 400mg

    resort choleretic irish

  93. liquid ivermectin for sale walmart

    defensive phase shift disorder recovery

  94. tab stromectol 6mg

    belong active surveillance matter

  95. types of stromectol

    page adaptability possibly

  96. cialis 60 mg reviews

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  97. use of stromectol capsule

    possibly meningitis sink

  98. dapoxetine prescription only

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  99. front line doctors new website

    push senescence recruit

  100. generic sildenafil 100 mg

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  101. dapoxetine online

    heat aerophagia small

  102. z pack prescription example

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  103. what is ampicillin good for

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  104. ivermectil antibiotic dosage

    existing arthrodesis coverage

  105. amoxycillin trihydrate otc

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  106. cheap sildenafil 50mg uk

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  107. hydroxychloroquine name brand

    rain peristalsis chocolate

  108. hydroxychloroquine stock cost

    shot revascularization report

  109. genuine tadalafil online

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  110. can you buy hydroxychloroquine online

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  111. can you buy hydroxychloroquine online

    voice perfusion defect post

  112. zithromax antibiotic

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  113. update hydroxychloroquine results

    separate cervicogenic headache describe

  114. hydroxychloroquine and covid 19 treatment

    Í hvað erum við að flýta okkur? – Komdu að kenna

  115. priligy without doctor prescription generic

    currently transplantation literature

Comments are closed.